Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır? Bursa Mal Rejimi Davaları

Boşanmada mal paylaşımı, çoğu boşanma davasında nafaka ve velayetten daha büyük ekonomik sonuç doğuran ancak en az bilinen konudur. Boşanma kararı evliliği sona erdirir; evlilik süresince edinilen ev, araç, birikim ve şirket paylarının nasıl bölüşüleceği ise ayrı bir hukuki süreçle, mal rejiminin tasfiyesi ile belirlenir. Bu yazıda Türkiye’de geçerli yasal mal rejimini, hangi malların paylaşıma girdiğini, katılma alacağının nasıl hesaplandığını ve Bursa’da mal rejimi davasının nasıl açıldığını açıklıyoruz.

Yasal Mal Rejimi: Edinilmiş Mallara Katılma

1 Ocak 2002’de yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu ile eşler arasında aksine bir sözleşme yoksa edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Bu rejimin temel mantığı şudur: evlilik süresince her eşin emeği karşılığı edindiği malların değeri, boşanmada ikiye bölünür. 2002’den önce evlenen çiftlerde ise 1 Ocak 2002’ye kadar mal ayrılığı rejimi, bu tarihten sonrası için edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir; yani uzun süreli evliliklerde iki farklı dönem ayrı ayrı hesaplanır. Eşler evlenirken ya da evlilik sırasında noterde mal rejimi sözleşmesi yaparak mal ayrılığı veya paylaşmalı mal ayrılığı rejimini de seçebilir.

Edinilmiş Mal ve Kişisel Mal Ayrımı

Edinilmiş mallar (paylaşıma girer)

• Maaş, ücret, serbest meslek kazancı ve bunlarla alınan her türlü mal
• Evlilik süresince satın alınan konut, arsa, araç ve ev eşyası
• SGK, emekli sandığı ve benzeri kurumların ödemeleri, çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar
• Kişisel malların gelirleri (örneğin miras kalan dükkânın kira geliri)
• Edinilmiş malların yerine geçen değerler (satılan aracın parasıyla alınan yeni araç gibi)

Kişisel mallar (paylaşıma girmez)

• Evlenmeden önce sahip olunan mallar
• Miras yoluyla veya bağış olarak karşılıksız kazanılan mallar
• Yalnızca kişisel kullanıma özgü eşyalar (giysi, kişisel ziynet)
• Manevi tazminat alacakları
• Kişisel malların yerine geçen değerler

Uygulamada en sık uyuşmazlık, bir malın kısmen kişisel mal (örneğin miras parası) kısmen edinilmiş mal (maaş birikimi) ile alınmasında çıkar. Bu durumda mal, hangi kaynaktan daha çok katkı yapıldıysa o gruba girer ve diğer kesim için denkleştirme yapılır. İspat yükü, malın kişisel mal olduğunu iddia eden eştedir; ispat edilemeyen mallar edinilmiş mal sayılır.

Katılma Alacağı Nasıl Hesaplanır?

1. Tasfiye tarihi belirlenir: Edinilmiş mallar, boşanma davasının açıldığı tarihteki durumlarıyla hesaba katılır (TMK 225); bu tarihten sonra edinilenler paylaşıma girmez.
2. Her eşin edinilmiş malları listelenir ve değerleri tasfiye anındaki (karara en yakın tarihteki) rayiç değerle belirlenir.
3. Eklenecek değerler hesaba katılır: Boşanmadan önceki bir yıl içinde yapılan olağan dışı bağışlar ve diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan devirler, sanki hâlâ mal varlığındaymış gibi hesaba eklenir (TMK 229).
4. Borçlar düşülür ve ortaya çıkan tutar artık değerdir.
5. Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde katılma alacağına sahip olur (TMK 236). İki eşin alacakları birbirinden mahsup edilir; fark, borçlu eş tarafından para olarak ödenir.

Örnek: Evlilik süresince edinilen konut kocanın adına kayıtlı ve değeri 6.000.000 TL, üzerinde 1.000.000 TL kredi borcu var; kadının adına 500.000 TL birikim var. Kocanın artık değeri 5.000.000 TL, kadının artık değeri 500.000 TL’dir. Kadın kocadan 2.500.000 TL, koca kadından 250.000 TL katılma alacağı talep eder; mahsup sonrası koca kadına 2.250.000 TL öder. Tapunun kimin adına olduğu sonucu değiştirmez.

Değer Artış Payı

Bir eş, diğer eşin kişisel malının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almadan katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu malda oluşan değer artışından katkısı oranında pay alır (TMK 227). Örneğin kocanın evlilikten önce aldığı dairenin kredisinin bir kısmı evlilik süresince kadının maaşıyla ödenmişse, kadın ödediği taksitlerin dairenin değerindeki artışa oranı kadar değer artış payı talep edebilir.

Katkı Payı ve Ziynet Alacağı

1 Ocak 2002’den önceki dönem için edinilen mallarda mal ayrılığı rejimi geçerli olduğundan, o dönemde diğer eşin malına yapılan katkı için genel hükümlere göre katkı payı alacağı davası açılır. Düğünde takılan altın ve takılar ise kural olarak kadına ait kişisel mal sayılır; evlilik süresince harcanmışsa iade edilmesi gerekir. Ziynet alacağı, mal rejimi tasfiyesinden ayrı bir talep olarak ileri sürülür.

Bursa’da Mal Rejimi Davası Nasıl Açılır?

Mal rejiminin tasfiyesi davası aile mahkemesinde görülür; Bursa’da merkez ilçeler için Bursa Adliyesi’ndeki Bursa Aile Mahkemeleri görevlidir. Dava, boşanma davasıyla birlikte açılabilir; ancak mahkeme mal rejimi talebini boşanma kesinleşene kadar bekletir. Uygulamada mal rejimi davası çoğunlukla boşanma davası kesinleştikten sonra ayrı bir dava olarak açılır. Dava değeri üzerinden nispi harç ödenir; taşınmazların değeri bilirkişi (gayrimenkul değerleme uzmanı) tarafından belirlenir, banka hesap hareketleri ve tapu kayıtları mahkemece istenir. Katılma alacağı davaları, boşanmanın kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir. Bursa Aile Mahkemeleri’nde mal rejimi davaları, bilirkişi incelemesi nedeniyle genellikle bir ila iki yıl sürer.

Mal Kaçırmaya Karşı Önlemler

Boşanma aşamasında eşlerden birinin taşınmazı satması ya da hesaplarını boşaltması sık görülür. Bunu önlemek için dava açılırken tapuya ihtiyati tedbir şerhi konulması, banka hesapları için tedbir istenmesi ve aile konutu şerhi talep edilmesi mümkündür. Ayrıca boşanmadan önceki bir yıl içinde yapılan bağışlar ve mal kaçırma amaçlı devirler hesaba eklenir; üçüncü kişilere devredilen mallar için TMK 241 uyarınca alacak davası açılabilir.

Anlaşmalı Boşanmada Mal Paylaşımı

Anlaşmalı boşanmada eşler mal paylaşımını protokolde serbestçe düzenleyebilir; protokol mahkemece onaylandığında mal rejimi tasfiye edilmiş sayılır ve sonradan katılma alacağı davası açılamaz. Bu nedenle protokoldeki “tarafların birbirlerinden mal rejiminden kaynaklanan herhangi bir alacağı yoktur” hükmü imzalanmadan önce mal varlığının tam olarak bilinmesi gerekir. Protokolün hazırlanması için anlaşmalı boşanma protokolü yazımızı inceleyebilirsiniz.

Bursa’da Mal Paylaşımı Davasında Avukat Desteği

Mal rejimi davaları; iki farklı rejim döneminin hesaplanması, kişisel-edinilmiş mal ayrımının ispatı, değerleme ve denkleştirme hesapları nedeniyle boşanma hukukunun en teknik alanıdır. Bursa’da boşanma ve mal paylaşımı süreçlerinde sunduğumuz destek için Bursa boşanma avukatı sayfamızı inceleyebilir, dava masrafları için boşanma davası masrafları yazımıza bakabilir ya da iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular